شخصیت در داستان(کیهان خانجانی)

در یک سومِ نخست، چه مقدارشان ریشه در تجربه‌های عینی و شخصی ما دارد؟ در یک سومِ دوم چه مقدارشان ساخته‌ی ذهن ماست؟ و در یک سومِ نهایی (هنگام نوشتن) چگونه پرورانده شده و نطفه‌شان بدل به آدمی با جسم و روح و زبان می‌شود؟



گاهی اجزای آدم‌های مختلفی که دیده‌ایم بر هم کلاژ می‌شوند و تخیل ما نیز چیزهایی بر آن می‌افزاید.‌گاه برعکس، از تخیل خود، آن‌ها را می‌سازیم و هنگام ساختن یا پایان داستان می‌فهمیم چه وجوه تشابه‌ای با آدم‌های بیرونی دارند.‌گاه حتی دیگران این تشابه را یادآور می‌شوند و حیرت می‌کنیم.

اما این غریزه و استعداد و تخیلِ قابلِ ارج، نیاز به فن نیز دارد. ابزار ما چیست؟: شیوه‌های شخصیت‌پردازی: الف) دیالوگ ب) شخصیت‌آرایی: ظاهرِ اندام و پوشش شخصیت پ) پیشتینه ‌ی شخصیت: گذشته‌ و خاطراتش ت) ذهن شخصیت: روان و درگیری ذهنی‌اش ث) اکنونِ شخصیت: درگیری‌های بیرونی و عمل وعکس العمل‌هایش، و...

اما تمام این‌ها هست و نیست؛ شخصیت‌های بر‌تر داستانی «چیزی»، «ویژگی‌ای»، «آنی» دارند که لزوماً با به کار بردن فنونِ گفته آمده ساخته نمی‌شود. اینجاست که شخصیتی ماندگار می‌شود و تاریخ را در می‌نوردد و هر خواننده‌ای در هر کشوری می‌تواند با آن همذات پنداری کرده یا لااقل لمش کند و به حافظه‌ بسپارد.



۳. چرا شخصیت‌های داستان‌های ما، مثل اِ‌تر، زود می‌‌پرند؟ درگیرکننده نیستند؟ خود را به حافظه‌ ی خواننده تحمیل نمی‌کنند؟

نخست این‌که گویی ذات نگاه ما سفید و سیاه است، با من و بر من است. پس نمی‌توانیم شخصیتی را که به لحاظ خودمان یا جامعه‌مان «بد» است، به مانند فیلم‌های «نوار» به گونه-ای بپردازیم که در درجه‌ی اول، «انسان» باشد با تمام حُسن‌ها و قُبح‌ها. (البته نقش سانسور را نباید نادیده گرفت، اما این موضوع، «کاتالیزور» است نه ریشه‌ی معظل).

دوم این‌که تجربه‌ ی شخصی‌ ما (به لحاظ دنیادیدگی، سفر، حشرونشر و...) محدود است و محدودیت‌های خانوادگی و اجتماعی تشدیدش می‌کند. به خصوص‌ اگر خودِ نویسنده هم ذاتاً آدمِ خلافِ جریان شناکنی نباشد.

سوم این‌که تحقیق و مطالعه‌ و شناخت گسترده‌ای نداریم. روان آدم‌ها، پشتوانه‌ی تاریخ آن-‌ها، نگاه هستی شناسانه‌ی آن‌ها، قوم و بوم و کیش آن‌ها، مجموعه‌ی چیزهایی است که شخصیتشان را می‌سازد. فنِ محض، دریایی ست تا قوزک پا؛ خواننده در آن غور نخواهد کرد. شخصیت‌های مانای داستان‌ها پشتوانه ‌ی اسطوره‌ای، تاریخی، هستی‌شناختی، جامعه‌شناختی، روان‌شناختی دارند. از هر منظر می‌توان نگریستشان، و خوانش‌های مختلفی را می‌طلبند. به مانند «تاس»، هر بار که بخوانی و بریزی، یک وجه آن‌ها نمود می‌یابد.



۱۱ بهمن۹۱ ایرانی، رشت، خانه‌ی فرهنگ گیلان.

اما این غریزه و استعداد و تخیلِ قابلِ ارج، نیاز به فن نیز دارد. ابزار ما چیست؟: شیوه

/ 0 نظر / 29 بازدید